Beeldende vorming en Muziek

Op mijn werkplek is het sinds dit schooljaar de bedoeling dat vakdocenten Beeldende Vorming ook muziek integreren in hun lessen. Omdat het twee totaal verschillende expertises betreft, vraag ik me af of het haalbaar is dit in het curriculum op te nemen, gezien de beschikbare tijd en kennis van het docententeam.

Tijdens de lerarenopleiding aan de Willem de Kooning Academie worden we klaargestoomd als kunstdocent voor meerdere disciplines. Digitale media, film, muziek en theater krijgen steeds meer aandacht in het kunstonderwijs. Het onderwijs verandert: traditionele schoolkunsten maken plaats voor vernieuwd onderwijs waarin verschillende kunstvormen samenkomen. Interessant, maar hoe haalbaar is dit binnen de huidige praktijk?

Na een kort onderzoek op internet zijn er weinig scholen die muziek en beeldende vorming structureel samenvoegen gedurende het schooljaar. Meestal gebeurt dit projectmatig, bijvoorbeeld tijdens creatieve weken, waarin ontwikkeling en creativiteit centraal staan.

Met een andere manier van denken en lesgeven is het wellicht wel mogelijk. Hierbij denk ik aan de lessen uit mijn derde jaar van Wolf Brinkman. Werkt met  Cultuurbouwstenen: tijd en ruimte, emotie, meten, ordenen, zijn, symmetrie, niets en patroon. Deze bouwstenen onderzoekt en nieuwsgierigheid en geven leerlingen gereedschap om de wereld op een nieuwe manier te ordenen en vorm te geven (Brinkman, z.j.).In zijn project Kunst = Taal + Rekenen wordt muziek benaderd als een abstracte klanktaal die betekenis krijgt in samenhang met andere disciplines. Door waarnemen, filosoferen, onderzoeken en creatieve opdrachten te combineren, ontstaan natuurlijke verbindingen tussen muziek en beeldende kunst.

In 2024 is het boek Wicked Kunsteducatie (Valiz) verschenen, geschreven door Melissa Bremmer en Emiel Heijnen. Het boek helpt om kunstlessen betekenisvoller, leuker en toegankelijker te maken. Het is geschikt voor alle kunstvormen, zoals beeldende kunst, dans, theater, film en design, en kan ook goed gebruikt worden voor muziek. Het boek geeft praktische tips en ideeën om lessen en projecten te maken die een link leggen tussen de cultuur van de leerlingen, kunst en de maatschappij.

Op deze manier is er een eerste stap gezet om verschillende kunstvormen met elkaar te verbinden. Toch zullen er nog genoeg uitdagingen zijn.

Volgens Vera Meewis van het LKCA betekent kunstintegratie dat je verbanden legt tussen kunstvakken en andere vakken. Dit kan het onderwijs betekenisvoller maken, omdat leerlingen dieper leren over, van en door beide domeinen. De diverse kunstdisciplines vertegenwoordigen én verenigen uiteenlopende inhouden, concepten, processen en strategieën. Denk aan de overeenkomsten tussen muziek (en theater) en taal, of actuele kunst die reflecteert op de wereld om ons heen.

Mijn ervaring als workshopmaker is het eenvoudiger om twee elementen samen te voegen in een les waarbij het curriculum niet telt. Zo heb ik ooit een les ontwikkeld om te schilderen op muziek, waarbij kleur, emoties en vorm van het geluid terug moest komen in een beeldende vertaling. Een activiteit die voor jonge kinderen niet eenvoudig is, maar wel alle zintuigen activeert. Hierbij was het maken van plezier en het vertalen van geluid een ervaring die voor veel deelnemers enorm gewaardeerd werd.

Redactie. (2020, 10 februari). Kunst integreren in het curriculum. LKCA. Geraadpleegd 16 september 2025, van https://www.lkca.nl/artikel/kunst-integreren-in-het-curriculum

Van der Poel, R., Ris, J., & Brinkman, W. (2023, 28 november). Met meester Wolf, liggend op onze rug, in het Wereldmuseum: ‘Als je niet bereid bent om te leren, ben je ook niet in staat om naar iemand anders te luisteren.’ Stichting Nivon. Geraadpleegd 16 september 2025, van https://nivoz.nl/nl/met-meester-wolf-op-de-rug-in-het-wereldmuseum-als-je-niet-bereid-bent-om-te-leren-ben-je-ook-niet-in-staat-om-naar-iemand-anders-te-luisteren